ඔබේ ප්රජනන සෞඛ්යය ඔබේ පාලනයට – දිනකට එක් පෙත්තක්.
උපත් පාලන පෙති ("පෙත්ත" ලෙසද හඳුන්වයි) ගැබ් ගැනීම වැළැක්වීම සඳහා දිනපතා ගන්නා ඖෂධයකි. ඒවායේ ඔබේ සිරුරේ ස්වභාවිකව නිපදවන හෝර්මෝනවලට සමාන ඊස්ට්රජන් (oestrogen) සහ/හෝ ප්රොජෙස්ටජන් (progestogen) නම් හෝර්මෝන අඩංගු වේ.
ප්රධාන වර්ග දෙකක් ඇත:
උපත් පාලන පෙති ප්රධාන ආකාර තුනකින් ක්රියා කරයි:
පෙත්ත නිවැරදිව ගන්නා විට, මේ සියල්ල එක්ව ගැබ් ගැනීමේ හැකියාව අඩු කරයි.
සම්පූර්ණයෙන් නිවැරදිව (එකම වේලාවට, දිනපතා, කිසිදු පෙත්තක් මග නොහැර) ගන්නේ නම් පෙත්ත 99%කට වඩා සාර්ථකය. ඉඳහිට පෙත්තක් මග හැරීම ඇතුළු සාමාන්ය භාවිතයේදී එය 91%ක් පමණ සාර්ථකය – එනම් වසරක් තුළ එය භාවිත කරන කාන්තාවන් 100 දෙනෙකුගෙන් 9 දෙනෙකු පමණ ගැබ් ගනී. පෙත්ත නොකඩවා ගැනීමෙන් එහි ආරක්ෂාව වැඩි වේ.
සංයුක්ත පෙත්ත ගැබ් ගැනීම වැළැක්වීමට අමතරව තවත් කාර්යයන් ඉටු කරයි. නිතිපතා ගැනීමෙන් ඔසප් වීම වඩා ක්රමවත්ව, අඩු රුධිර වහනයක් සහිතව සහ අඩු වේදනාවක් සහිතව සිදු වේ.
පහත තත්ත්වවල රෝග ලක්ෂණද එයින් අඩු විය හැක:
ඔබට අධික හෝ වේදනාකාරී ඔසප් වීම් හෝ කරදරකාරී කුරුලෑ ඇත්නම්, සංයුක්ත පෙත්ත ඔබට සුදුසුද යන්න ගැන ඔබේ වෛද්යවරයා සමඟ කතා කරන්න. ඔවුන් ඔබේ සෞඛ්යය පරීක්ෂා කර ආරක්ෂිතම ප්රතිකාරය තෝරා ගැනීමට උදව් කරනු ඇත.
බොහෝ සංයුක්ත පෙති දිනකට වරක් දින 21ක් ගෙන, ඉන්පසු දින 7ක විවේකයක් ගනී. මෙම විවේක කාලයේදී ඔසප් වීමකට සමාන රුධිර වහනයක් ඇති විය හැක. සමහර පැකට්ටුවල පෙති 28ක් ඇති අතර, ඒ අතර ක්රියාකාරී නොවන (බොරු) පෙති 7ක් ඇත. එවිට විවේකයක් නොමැතිව දිනපතා පෙත්තක් ගත හැක.
ප්රොජෙස්ටජන් පමණක් ඇති පෙත්ත විවේකයක් නොමැතිව දිනපතා ගනී. එය සෑම දිනකම එකම වේලාවට ගත යුතුය. බොහෝ සාම්ප්රදායික POP පෙති ඔබේ සුපුරුදු වේලාවෙන් පැය 3ක් ඇතුළත ගත යුතුය; සමහර නව පෙති (උදා: desogestrel) සඳහා පැය 12ක් දක්වා කාලයක් ඇත. ඔබට වඩාත් සුදුසු වර්ගය සහ ඔබේ උපත් පාලන පෙත්ත ගන්නා ආකාරය ඔබේ වෛද්යවරයා පැහැදිලි කරනු ඇත.
ඔසප් වීම පටන් ගත් පළමු දින 5 ඇතුළත (රුධිරය පෙනෙන පළමු දිනය 1 වන දිනයයි) පෙත්ත ආරම්භ කළහොත්, ඔබට වහාම ගැබ් ගැනීමෙන් ආරක්ෂාව ලැබේ.
වෙනත් ඕනෑම දිනයක ආරම්භ කළහොත්, ඔබට වහාම ආරක්ෂාව නොලැබේ. පහත කාලය සම්පූර්ණ වන තුරු කොන්ඩම් වැනි වෙනත් උපත් පාලන ක්රමයක් භාවිත කරන්න:
පෙත්ත ආරම්භ කරන විට ඔබ දැනටමත් ගැබ් ගෙන සිටීමේ හැකියාවක් ඇත්නම්, අවසන් වරට ආරක්ෂිත නොවන ලිංගික සංසර්ගයේ යෙදී සති 3කට පසු ගැබ් පරීක්ෂණයක් කරන්න.
පෙත්ත නවත්වූ පසු, සාමාන්යයෙන් මාසයක් පමණ ඇතුළත ඔබේ සරු බව යථා තත්ත්වයට පැමිණේ.
කළ යුතු දේ රඳා පවතින්නේ:
ඔබට මේවා කිරීමට සිදු විය හැක:
ඔබේ උපත් පාලන පෙති පැකට්ටුව සමඟ ලැබෙන පත්රිකාව පරීක්ෂා කරන්න. පෙති එකකට වඩා මග හැරී ඇත්නම්, හෝ කළ යුත්තේ කුමක්දැයි ඔබට විශ්වාස නැත්නම්, කොන්ඩම් භාවිත කර ඔබේ වෛද්යවරයා හෝ ඖෂධවේදියා සමඟ කතා කරන්න.
අමතර පෙත්තක් ගැනීමෙන් හානියක් වීමට ඉඩ අඩුය. නමුත් ඔබට:
ඔබට අසනීප තත්වයක් දැනේ නම් හෝ කනස්සල්ලක් ඇත්නම්, ඔබේ වෛද්යවරයාගෙන් උපදෙස් ලබා ගන්න.
අසනීප වීම නිසා ඔබේ සිරුරට උපත් පාලන පෙත්ත නිසි ලෙස අවශෝෂණය කර ගැනීමට නොහැකි විය හැක.
පහත උපදෙස් සංයුක්ත පෙත්ත සඳහාය. ඔබ ප්රොජෙස්ටජන් පමණක් ඇති පෙත්ත ගන්නේ නම්, මෙම කොටසේ අවසානයේ ඇති සටහන බලන්න.
පෙත්ත ගෙන පැය 3ක් ඇතුළත ඔබට වමනය වුවහොත්, හැකි ඉක්මනින් තවත් පෙත්තක් ගෙන, පැකට්ටුවේ ඉතිරි පෙති සුපුරුදු වේලාවටම ගන්න. වමනය දිගටම පවතී නම්, වමනයකින් තොරව දින 7ක් අඛණ්ඩව පෙත්ත ගන්නා තුරු අමතර උපත් පාලන ක්රමයක් (කොන්ඩම් වැනි) භාවිත කරන්න.
පැය 24කට වඩා දැඩි පාචනය පවතී නම්, පෙත්ත සුපුරුදු පරිදි දිගටම ගන්න. නමුත් පාචනය නතර වී දින 7ක් ගත වන තුරු අමතර උපත් පාලන ක්රමයක් (කොන්ඩම් වැනි) භාවිත කරන්න.
පැකට්ටුවේ අවසන් ක්රියාකාරී පෙති 7 ගන්නා අතරතුර පැය 24කට වඩා වමනය හෝ පාචනය ඇති වුවහොත්:
කළ යුත්තේ කුමක්දැයි ඔබට විශ්වාස නැත්නම්, ඔබේ වෛද්යවරයාගෙන් හෝ ඖෂධවේදියාගෙන් විමසන්න.
සංයුක්ත පෙත්ත පටන් ගන්නා විට සමහරුන්ට අතුරු ආබාධ දැනිය හැක. ඒවා සාමාන්යයෙන් මෘදු වන අතර බොහෝ විට මාස කිහිපයක් ඇතුළත අඩු වේ.
මුල් කාලයේ ඇතිවන සුලබ වෙනස්කම්:
අනෙකුත් විය හැකි අතුරු ආබාධ:
මෙම රෝග ලක්ෂණවලට සෑම විටම උපත් පාලන පෙත්ත සෘජුවම හේතු වන්නේද යන්න පැහැදිලි නැත.
අතුරු ආබාධ මාස 3කට වඩා පවතී නම් හෝ ඔබට කරදරයක් නම්, ඔබේ වෛද්යවරයා සමඟ කතා කරන්න. වෙනත් උපත් පාලන පෙත්තකට මාරු වීමෙන් හෝ පෙත්ත ගන්නා ආකාරය වෙනස් කිරීමෙන් (උදා: පෙති විවේකය කෙටි කිරීම හෝ මග හැරීම) බොහෝ විට සහනයක් ලැබේ.
උපත් පාලන පෙති පිළිබඳව බොහෝ වැරදි මත ඇත. සාක්ෂිවලින් පෙන්වා දෙන්නේ:
සංයුක්ත පෙත්ත බොහෝ දෙනාට ආරක්ෂිතය. සියලු ඖෂධ මෙන් එයටද යම් අවදානම් තත්ව ඇතත්, ඒවා සුලබ නොවේ. ඔබ උපත් පාලන පෙති ආරම්භ කිරීමට පෙර එම පෙති ඔබට සුදුසු දැයි ඔබේ වෛද්යවරයා පරීක්ෂා කරනු ඇත.
රුධිර කැටියක් ඇතිවීමේ අවදානම ඉතා කුඩාය (වසරකට භාවිත කරන්නන් 1,000කින් 1ක් පමණ දක්වා). කකුලේ නහරයක කැටියක් ඇති වී එය පෙනහළු වෙත ගමන් කළ හැක. ඉතා කලාතුරකින්, කැටියක් නිසා හෘදයාබාධයක් හෝ ආඝාත තත්වයක් ඇති විය හැක.
පෙත්ත නිසා පියයුරු පිළිකා සහ ගැබ්ගෙල පිළිකා ඇතිවීමේ අවදානම සුළු වශයෙන් වැඩි විය හැක. පෙත්ත නවත්වා වසර 10කට පමණ පසු මෙම අමතර අවදානම සාමාන්ය තත්ත්වයට පැමිණේ. සාමාන්ය ගැබ්ගෙල පිළිකා පරීක්ෂාව (Pap smear) තවදුරටත් වැදගත්ය.
උපත් පාලන පෙති සමහර පිළිකා ඇතිවීමේ අවදානම අඩු කරයි – ගර්භාෂ පිළිකා, ඩිම්බ කෝෂ පිළිකා සහ බඩවැල් පිළිකා ඇතුළුව. මෙම ආරක්ෂාව පෙත්ත නවත්වා වසර ගණනාවක් යන තුරුම පවතී.
ඔබ පහත කාණ්ඩවලට අයත් නම්, සංයුක්ත පෙත්ත නොගන්නා ලෙස ඔබේ වෛද්යවරයා උපදෙස් දිය හැක:
ඊස්ට්රජන් අඩංගු උපත් පාලන පෙති ගත නොහැකි අයට ප්රොජෙස්ටජන් පමණක් ඇති පෙත්ත බොහෝ විට ආරක්ෂිත විකල්පයකි. ඔබට ආරක්ෂිත පෙත්ත කුමක්දැයි ඔබේ වෛද්යවරයා සැමවිටම පරීක්ෂා කරනු ඇත.
නැත. ලිංගිකව සම්ප්රේෂණය වන ආසාදන ඔබට වැළඳීම හෝ අනුන්ට පැතිරීම පෙත්තෙන් වළක්වන්නේ නැත. කොන්ඩම් භාවිතයෙන් ආසාදන අවදානම අඩු වේ.
ඔව්. නමුත් පෙත්තේ වර්ගය සහ ආරම්භ කරන කාලය, ඔබ මව්කිරි දෙනවාද සහ ඔබේ රුධිර කැටි අවදානම මත රඳා පවතී. ප්රොජෙස්ටජන් පමණක් ඇති පෙත්ත සාමාන්යයෙන් ප්රසූතියෙන් වහාම, මව්කිරි දෙන අතරතුර වුවද, ආරම්භ කළ හැක. ඔබට ආරක්ෂිතම විකල්පය ගැන ඔබේ වෛද්යවරයා උපදෙස් දෙනු ඇත.
ඔව්. සමහර ඖෂධ නිසා පෙත්ත නිසි ලෙස ක්රියා නොකළ හැකි අතර, එවිට ගැබ් ගැනීම වළක්වා ගත නොහැකි විය හැක. ඔබ පහත ඖෂධ ගන්නේ නම් ඔබේ වෛද්යවරයාට දන්වන්න:
බොහෝ සාමාන්ය ප්රතිජීවක (antibiotics) පෙත්තේ ක්රියාකාරිත්වය නවත්වන්නේ නැත.
සංයුක්ත පෙත්ත නිසා රුධිරයේ lamotrigine (අපස්මාරය සහ සමහර මානසික තත්ත්ව සඳහා භාවිතා වේ) මට්ටම අඩු විය හැක. එවිට එම ඖෂධයේ ක්රියාකාරිත්වය අඩු වී, නැවත වලිප්පුව ඇති විය හැක. ඔබ lamotrigine ගන්නේ නම්, ඔබේ වෛද්යවරයා ඔබේ මාත්රාව නැවත සලකා බැලිය යුතුය.
ඕනෑම නව ඖෂධයක් ආරම්භ කරන විට, ඔබ උපත් පාලන පෙති ගන්නා බව සැමවිටම ඔබේ වෛද්යවරයාට හෝ ඖෂධවේදියාට දන්වන්න.
පහත අවස්ථාවලදී සෞඛ්ය වෘත්තිකයෙකු අමතන්න:
මෙම පත්රිකාව සාමාන්ය තොරතුරු පමණක් සපයන අතර, ඔබේ වෛද්යවරයාගේ උපදෙස් වෙනුවට භාවිත කළ නොහැක. ඔබේ සෞඛ්යය ගැන කනස්සල්ලක් ඇත්නම්, කරුණාකර සෞඛ්ය වෘත්තිකයෙකු සමඟ කතා කරන්න. හදිසි අවස්ථාවකදී 1990 (සුව සැරිය ගිලන් රථ සේවය) අමතන්න, නැතහොත් ළඟම රෝහලට යන්න.
Prof. Rasika Herath · Patient information · Last updated November 2026