උපත් පාලන පෙති (Oral Contraceptive Pills)

ඔබේ ප්‍රජනන සෞඛ්‍යය ඔබේ පාලනයට – දිනකට එක් පෙත්තක්.

Patient Information LeafletRead in English

මූලික කරුණු

උපත් පාලන පෙති යනු මොනවාද?

උපත් පාලන පෙති ("පෙත්ත" ලෙසද හඳුන්වයි) ගැබ් ගැනීම වැළැක්වීම සඳහා දිනපතා ගන්නා ඖෂධයකි. ඒවායේ ඔබේ සිරුරේ ස්වභාවිකව නිපදවන හෝර්මෝනවලට සමාන ඊස්ට්‍රජන් (oestrogen) සහ/හෝ ප්‍රොජෙස්ටජන් (progestogen) නම් හෝර්මෝන අඩංගු වේ.

ප්‍රධාන වර්ග දෙකක් ඇත:

  • සංයුක්ත පෙත්ත (Combined pill) – ඊස්ට්‍රජන් සහ ප්‍රොජෙස්ටජන් යන දෙකම අඩංගුය
  • ප්‍රොජෙස්ටජන් පමණක් ඇති පෙත්ත (POP) – ප්‍රොජෙස්ටජන් පමණක් අඩංගුය

උපත් පාලන පෙති ගැබ් ගැනීම වළක්වන්නේ කෙසේද?

උපත් පාලන පෙති ප්‍රධාන ආකාර තුනකින් ක්‍රියා කරයි:

  • ඩිම්බ කෝෂවලින් ඩිම්බයක් නිදහස් වීම (ඩිම්බ මෝචනය) නවත්වයි
  • ගර්භාෂයේ දොරටුවේ ඇති ශ්ලේෂ්මල ඝන කරයි. එවිට ශුක්‍රාණුවලට ඇතුළු වීම අපහසු වේ
  • ගර්භාෂයේ ඇතුළු ස්තරය තුනී කරයි. එවිට ගැබක් වර්ධනය වීමේ ඉඩ අඩු වේ

පෙත්ත නිවැරදිව ගන්නා විට, මේ සියල්ල එක්ව ගැබ් ගැනීමේ හැකියාව අඩු කරයි.

උපත් පාලන පෙති කෙතරම් සාර්ථකද?

සම්පූර්ණයෙන් නිවැරදිව (එකම වේලාවට, දිනපතා, කිසිදු පෙත්තක් මග නොහැර) ගන්නේ නම් පෙත්ත 99%කට වඩා සාර්ථකය. ඉඳහිට පෙත්තක් මග හැරීම ඇතුළු සාමාන්‍ය භාවිතයේදී එය 91%ක් පමණ සාර්ථකය – එනම් වසරක් තුළ එය භාවිත කරන කාන්තාවන් 100 දෙනෙකුගෙන් 9 දෙනෙකු පමණ ගැබ් ගනී. පෙත්ත නොකඩවා ගැනීමෙන් එහි ආරක්ෂාව වැඩි වේ.

උපත් පාලන පෙති මගින් ලැබෙන අනෙකුත් ප්‍රතිලාභ මොනවාද?

සංයුක්ත පෙත්ත ගැබ් ගැනීම වැළැක්වීමට අමතරව තවත් කාර්යයන් ඉටු කරයි. නිතිපතා ගැනීමෙන් ඔසප් වීම වඩා ක්‍රමවත්ව, අඩු රුධිර වහනයක් සහිතව සහ අඩු වේදනාවක් සහිතව සිදු වේ.

පහත තත්ත්වවල රෝග ලක්ෂණද එයින් අඩු විය හැක:

  • ඔසප් වීමට පෙර ඇතිවන රෝග ලක්ෂණ (PMS) – ඔසප් වීමට දින කිහිපයකට පෙර ඇතිවන බඩ පිම්බීම, පියයුරු වේදනාව, හිසරදය, ශක්තිය අඩු වීම, ආහාර රුචියේ වෙනස්කම් සහ මනෝභාවයේ වෙනස්කම්
  • එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් (Endometriosis)
  • පොලිසිස්ටික් ඩිම්බ කෝෂ සින්ඩ්‍රෝමය (PCOS)
  • මධ්‍යස්ථ හෝ අධික කුරුලෑ

ඔබට අධික හෝ වේදනාකාරී ඔසප් වීම් හෝ කරදරකාරී කුරුලෑ ඇත්නම්, සංයුක්ත පෙත්ත ඔබට සුදුසුද යන්න ගැන ඔබේ වෛද්‍යවරයා සමඟ කතා කරන්න. ඔවුන් ඔබේ සෞඛ්‍යය පරීක්ෂා කර ආරක්ෂිතම ප්‍රතිකාරය තෝරා ගැනීමට උදව් කරනු ඇත.

පෙත්ත ගන්නා ආකාරය

උපත් පාලන පෙති ගන්නේ කෙසේද?

බොහෝ සංයුක්ත පෙති දිනකට වරක් දින 21ක් ගෙන, ඉන්පසු දින 7ක විවේකයක් ගනී. මෙම විවේක කාලයේදී ඔසප් වීමකට සමාන රුධිර වහනයක් ඇති විය හැක. සමහර පැකට්ටුවල පෙති 28ක් ඇති අතර, ඒ අතර ක්‍රියාකාරී නොවන (බොරු) පෙති 7ක් ඇත. එවිට විවේකයක් නොමැතිව දිනපතා පෙත්තක් ගත හැක.

ප්‍රොජෙස්ටජන් පමණක් ඇති පෙත්ත විවේකයක් නොමැතිව දිනපතා ගනී. එය සෑම දිනකම එකම වේලාවට ගත යුතුය. බොහෝ සාම්ප්‍රදායික POP පෙති ඔබේ සුපුරුදු වේලාවෙන් පැය 3ක් ඇතුළත ගත යුතුය; සමහර නව පෙති (උදා: desogestrel) සඳහා පැය 12ක් දක්වා කාලයක් ඇත. ඔබට වඩාත් සුදුසු වර්ගය සහ ඔබේ උපත් පාලන පෙත්ත ගන්නා ආකාරය ඔබේ වෛද්‍යවරයා පැහැදිලි කරනු ඇත.

📝 සෑම දිනකම එකම වේලාවට පෙත්ත ගන්න – නොකඩවා ගැනීම ආරක්ෂාවේ යතුරයි!

පෙත්ත ක්‍රියා කිරීමට පටන් ගන්නේ කවදාද?

ඔසප් වීම පටන් ගත් පළමු දින 5 ඇතුළත (රුධිරය පෙනෙන පළමු දිනය 1 වන දිනයයි) පෙත්ත ආරම්භ කළහොත්, ඔබට වහාම ගැබ් ගැනීමෙන් ආරක්ෂාව ලැබේ.

වෙනත් ඕනෑම දිනයක ආරම්භ කළහොත්, ඔබට වහාම ආරක්ෂාව නොලැබේ. පහත කාලය සම්පූර්ණ වන තුරු කොන්ඩම් වැනි වෙනත් උපත් පාලන ක්‍රමයක් භාවිත කරන්න:

  • සංයුක්ත පෙත්ත නම් – දින 7ක් අඛණ්ඩව ගන්නා තුරු
  • ප්‍රොජෙස්ටජන් පමණක් ඇති පෙත්ත නම් – දින 2ක් අඛණ්ඩව ගන්නා තුරු

පෙත්ත ආරම්භ කරන විට ඔබ දැනටමත් ගැබ් ගෙන සිටීමේ හැකියාවක් ඇත්නම්, අවසන් වරට ආරක්ෂිත නොවන ලිංගික සංසර්ගයේ යෙදී සති 3කට පසු ගැබ් පරීක්ෂණයක් කරන්න.

පෙත්ත නවත්වූ පසු, සාමාන්‍යයෙන් මාසයක් පමණ ඇතුළත ඔබේ සරු බව යථා තත්ත්වයට පැමිණේ.

පෙත්තක් මග හැරුණොත් කුමක් කළ යුතුද?

කළ යුතු දේ රඳා පවතින්නේ:

  • ඔබ ගන්නා පෙත්තේ වර්ගය
  • මග හැරුණු පෙති ගණන
  • ඔබ ඔසප් චක්‍රයේ කොතැනද සිටින්නේ (කුමන සතියේද) යන්න මතය

ඔබට මේවා කිරීමට සිදු විය හැක:

  • මතක් වූ වහාම මග හැරුණු පෙත්ත ගැනීම
  • අමතර උපත් පාලන ක්‍රමයක් (කොන්ඩම් වැනි) භාවිත කිරීම
  • සමහර අවස්ථාවලදී හදිසි උපත් පාලනය ගැන සලකා බැලීම

ඔබේ උපත් පාලන පෙති පැකට්ටුව සමඟ ලැබෙන පත්‍රිකාව පරීක්ෂා කරන්න. පෙති එකකට වඩා මග හැරී ඇත්නම්, හෝ කළ යුත්තේ කුමක්දැයි ඔබට විශ්වාස නැත්නම්, කොන්ඩම් භාවිත කර ඔබේ වෛද්‍යවරයා හෝ ඖෂධවේදියා සමඟ කතා කරන්න.

වැරදීමකින් අමතර පෙත්තක් ගත්තොත්?

අමතර පෙත්තක් ගැනීමෙන් හානියක් වීමට ඉඩ අඩුය. නමුත් ඔබට:

  • ඔක්කාරය හෝ වමනය ඇති විය හැක
  • අනපේක්ෂිත යෝනි රුධිර වහනයක් ඇති විය හැක

ඔබට අසනීප තත්වයක් දැනේ නම් හෝ කනස්සල්ලක් ඇත්නම්, ඔබේ වෛද්‍යවරයාගෙන් උපදෙස් ලබා ගන්න.

පෙත්ත ගන්නා අතරතුර වමනය හෝ පාචනය ඇති වුවහොත්?

අසනීප වීම නිසා ඔබේ සිරුරට උපත් පාලන පෙත්ත නිසි ලෙස අවශෝෂණය කර ගැනීමට නොහැකි විය හැක.

පහත උපදෙස් සංයුක්ත පෙත්ත සඳහාය. ඔබ ප්‍රොජෙස්ටජන් පමණක් ඇති පෙත්ත ගන්නේ නම්, මෙම කොටසේ අවසානයේ ඇති සටහන බලන්න.

ඔබට වමනය ඇති වුවහොත්

පෙත්ත ගෙන පැය 3ක් ඇතුළත ඔබට වමනය වුවහොත්, හැකි ඉක්මනින් තවත් පෙත්තක් ගෙන, පැකට්ටුවේ ඉතිරි පෙති සුපුරුදු වේලාවටම ගන්න. වමනය දිගටම පවතී නම්, වමනයකින් තොරව දින 7ක් අඛණ්ඩව පෙත්ත ගන්නා තුරු අමතර උපත් පාලන ක්‍රමයක් (කොන්ඩම් වැනි) භාවිත කරන්න.

ඔබට දැඩි පාචනයක් ඇත්නම්

පැය 24කට වඩා දැඩි පාචනය පවතී නම්, පෙත්ත සුපුරුදු පරිදි දිගටම ගන්න. නමුත් පාචනය නතර වී දින 7ක් ගත වන තුරු අමතර උපත් පාලන ක්‍රමයක් (කොන්ඩම් වැනි) භාවිත කරන්න.

පෙති විවේකයට ආසන්නව අසනීප වුවහොත්

පැකට්ටුවේ අවසන් ක්‍රියාකාරී පෙති 7 ගන්නා අතරතුර පැය 24කට වඩා වමනය හෝ පාචනය ඇති වුවහොත්:

  • ක්‍රියාකාරී පෙති සුපුරුදු පරිදි අවසන් කරන්න
  • ඊළඟ පැකට්ටුව වහාම ආරම්භ කරන්න – පෙති විවේකයක් හෝ ක්‍රියාකාරී නොවන පෙති නොගන්න
  • රෝග ලක්ෂණ නොමැතිව දින 7ක් අඛණ්ඩව පෙත්ත ගන්නා තුරු අමතර උපත් පාලන ක්‍රමයක් භාවිත කරන්න
💡 ඔබ ප්‍රොජෙස්ටජන් පමණක් ඇති පෙත්ත ගන්නේ නම්: පෙත්ත ගෙන පැය 3ක් ඇතුළත වමනය වුවහොත් හැකි ඉක්මනින් තවත් පෙත්තක් ගන්න. වමනය හෝ දැඩි පාචනය දිගටම පවතී නම්, සුවය ලැබූ පසු දින 2ක් අඛණ්ඩව පෙත්ත සාමාන්‍ය පරිදි ගන්නා තුරු අමතර උපත් පාලන ක්‍රමයක් භාවිත කරන්න.

කළ යුත්තේ කුමක්දැයි ඔබට විශ්වාස නැත්නම්, ඔබේ වෛද්‍යවරයාගෙන් හෝ ඖෂධවේදියාගෙන් විමසන්න.

අතුරු ආබාධ සහ අවදානම්

අතුරු ආබාධ තිබේද?

සංයුක්ත පෙත්ත පටන් ගන්නා විට සමහරුන්ට අතුරු ආබාධ දැනිය හැක. ඒවා සාමාන්‍යයෙන් මෘදු වන අතර බොහෝ විට මාස කිහිපයක් ඇතුළත අඩු වේ.

මුල් කාලයේ ඇතිවන සුලබ වෙනස්කම්:

  • ඔසප් වීම් අතර සුළු රුධිර වහනය (breakthrough bleeding)
  • ඔබේ සුපුරුදු ඔසප් රටාවේ වෙනස්කම්

අනෙකුත් විය හැකි අතුරු ආබාධ:

  • රුධිර පීඩනය ඉහළ යාම (සුළු පිරිසකට) – ඔබේ වෛද්‍යවරයා මෙය පරීක්ෂා කරනු ඇත
  • හිසරදය
  • ඔක්කාරය හෝ කරකැවිල්ල
  • පියයුරු වේදනාව

මෙම රෝග ලක්ෂණවලට සෑම විටම උපත් පාලන පෙත්ත සෘජුවම හේතු වන්නේද යන්න පැහැදිලි නැත.

අතුරු ආබාධ මාස 3කට වඩා පවතී නම් හෝ ඔබට කරදරයක් නම්, ඔබේ වෛද්‍යවරයා සමඟ කතා කරන්න. වෙනත් උපත් පාලන පෙත්තකට මාරු වීමෙන් හෝ පෙත්ත ගන්නා ආකාරය වෙනස් කිරීමෙන් (උදා: පෙති විවේකය කෙටි කිරීම හෝ මග හැරීම) බොහෝ විට සහනයක් ලැබේ.

සුලබ මිථ්‍යා මත

උපත් පාලන පෙති පිළිබඳව බොහෝ වැරදි මත ඇත. සාක්ෂිවලින් පෙන්වා දෙන්නේ:

  • පෙත්ත නිසා සිරුරේ බර වැඩි වන බවට හොඳ සාක්ෂි නැත
  • බොහෝ දෙනාගේ ලිංගික ආශාවේ වෙනසක් ඇති නොවේ
  • පෙත්ත ගැනීමෙන් ඔබේ අනාගත සරු බවට (පිළිසිඳ ගැනීමේ හැකියාවට) හානියක් නොවේ

බරපතල අවදානම් තිබේද?

සංයුක්ත පෙත්ත බොහෝ දෙනාට ආරක්ෂිතය. සියලු ඖෂධ මෙන් එයටද යම් අවදානම් තත්ව ඇතත්, ඒවා සුලබ නොවේ. ඔබ උපත් පාලන පෙති ආරම්භ කිරීමට පෙර එම පෙති ඔබට සුදුසු දැයි ඔබේ වෛද්‍යවරයා පරීක්ෂා කරනු ඇත.

රුධිර කැටි

රුධිර කැටියක් ඇතිවීමේ අවදානම ඉතා කුඩාය (වසරකට භාවිත කරන්නන් 1,000කින් 1ක් පමණ දක්වා). කකුලේ නහරයක කැටියක් ඇති වී එය පෙනහළු වෙත ගමන් කළ හැක. ඉතා කලාතුරකින්, කැටියක් නිසා හෘදයාබාධයක් හෝ ආඝාත තත්වයක් ඇති විය හැක.

⚠ ඔබට පහත දේ ඇත්නම් වහාම වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබා ගන්න (1990 අමතන්න හෝ ළඟම රෝහලට යන්න): එක් කකුලක වේදනාව හෝ ඉදිමීම; පපුවේ වේදනාව හෝ හදිසියේ ඇතිවන හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව; කැස්ස සමග ලේ පැමිණීම; මුහුණේ, අතේ හෝ කකුලේ හදිසි දුර්වලතාවක් ඇතිවීම හෝ හිරිවැටීම; කතා කිරීමේ අපහසුතාවයක් ඇති වීම; හෝ හදිසි දැඩි හිසරදයක් හෝ පෙනීම නැති වීම.

පිළිකා

පෙත්ත නිසා පියයුරු පිළිකා සහ ගැබ්ගෙල පිළිකා ඇතිවීමේ අවදානම සුළු වශයෙන් වැඩි විය හැක. පෙත්ත නවත්වා වසර 10කට පමණ පසු මෙම අමතර අවදානම සාමාන්‍ය තත්ත්වයට පැමිණේ. සාමාන්‍ය ගැබ්ගෙල පිළිකා පරීක්ෂාව (Pap smear) තවදුරටත් වැදගත්ය.

උපත් පාලන පෙති සමහර පිළිකා ඇතිවීමේ අවදානම අඩු කරයි – ගර්භාෂ පිළිකා, ඩිම්බ කෝෂ පිළිකා සහ බඩවැල් පිළිකා ඇතුළුව. මෙම ආරක්ෂාව පෙත්ත නවත්වා වසර ගණනාවක් යන තුරුම පවතී.

සංයුක්ත පෙත්ත නොගත යුත්තේ කවුද?

ඔබ පහත කාණ්ඩවලට අයත් නම්, සංයුක්ත පෙත්ත නොගන්නා ලෙස ඔබේ වෛද්‍යවරයා උපදෙස් දිය හැක:

  • දුම් පානය කරන අතර වයස අවුරුදු 35 හෝ ඊට වැඩි නම්
  • ඔබට රුධිර කැටියක් ඇති වී තිබේ නම්, හෝ සමීප පවුලේ සාමාජිකයෙකුට තරුණ වයසේදී එසේ වී ඇත්නම්
  • ඕරා සහිත ඉරුවාරදය (හිසරදයට පෙර දිලිසෙන එළි වැනි පූර්ව ලක්ෂණ) ඇත්නම්
  • අධි රුධිර පීඩනය, හෘද රෝග ඇත්නම් හෝ ආඝාතයක් ඇති වී තිබේ නම්
  • පියයුරු පිළිකා ඇති වී තිබේ නම්
  • ඉතා අධික බරක් ඇත්නම්
  • මෑතකදී දරුවෙකු ප්‍රසූත කර ඇත්නම්, විශේෂයෙන් මව්කිරි දෙන්නේ නම්

ඊස්ට්‍රජන් අඩංගු උපත් පාලන පෙති ගත නොහැකි අයට ප්‍රොජෙස්ටජන් පමණක් ඇති පෙත්ත බොහෝ විට ආරක්ෂිත විකල්පයකි. ඔබට ආරක්ෂිත පෙත්ත කුමක්දැයි ඔබේ වෛද්‍යවරයා සැමවිටම පරීක්ෂා කරනු ඇත.

වෙනත් ප්‍රශ්න

පෙත්ත ලිංගිකව සම්ප්‍රේෂණය වන ආසාදනවලින් (STI) ආරක්ෂා කරයිද?

නැත. ලිංගිකව සම්ප්‍රේෂණය වන ආසාදන ඔබට වැළඳීම හෝ අනුන්ට පැතිරීම පෙත්තෙන් වළක්වන්නේ නැත. කොන්ඩම් භාවිතයෙන් ආසාදන අවදානම අඩු වේ.

දරුවෙකු ලැබුණු පසු පෙත්ත ගත හැකිද?

ඔව්. නමුත් පෙත්තේ වර්ගය සහ ආරම්භ කරන කාලය, ඔබ මව්කිරි දෙනවාද සහ ඔබේ රුධිර කැටි අවදානම මත රඳා පවතී. ප්‍රොජෙස්ටජන් පමණක් ඇති පෙත්ත සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රසූතියෙන් වහාම, මව්කිරි දෙන අතරතුර වුවද, ආරම්භ කළ හැක. ඔබට ආරක්ෂිතම විකල්පය ගැන ඔබේ වෛද්‍යවරයා උපදෙස් දෙනු ඇත.

වෙනත් ඖෂධ පෙත්තට බලපාන්නේද?

ඔව්. සමහර ඖෂධ නිසා පෙත්ත නිසි ලෙස ක්‍රියා නොකළ හැකි අතර, එවිට ගැබ් ගැනීම වළක්වා ගත නොහැකි විය හැක. ඔබ පහත ඖෂධ ගන්නේ නම් ඔබේ වෛද්‍යවරයාට දන්වන්න:

  • ක්ෂය රෝගය (TB) සඳහා ගන්නා සමහර ඖෂධ, උදා: rifampicin
  • අපස්මාරය (epilepsy) සඳහා ගන්නා සමහර ඖෂධ, උදා: carbamazepine හෝ phenytoin
  • HIV සඳහා ගන්නා සමහර ඖෂධ
  • දිලීර නාශක ඖෂධයක් වන griseofulvin
  • St John's Wort වැනි ඖෂධීය පැළෑටි

බොහෝ සාමාන්‍ය ප්‍රතිජීවක (antibiotics) පෙත්තේ ක්‍රියාකාරිත්වය නවත්වන්නේ නැත.

උපත් පාලන පෙති වෙනත් ඖෂධවලටද බලපායි

සංයුක්ත පෙත්ත නිසා රුධිරයේ lamotrigine (අපස්මාරය සහ සමහර මානසික තත්ත්ව සඳහා භාවිතා වේ) මට්ටම අඩු විය හැක. එවිට එම ඖෂධයේ ක්‍රියාකාරිත්වය අඩු වී, නැවත වලිප්පුව ඇති විය හැක. ඔබ lamotrigine ගන්නේ නම්, ඔබේ වෛද්‍යවරයා ඔබේ මාත්‍රාව නැවත සලකා බැලිය යුතුය.

ඕනෑම නව ඖෂධයක් ආරම්භ කරන විට, ඔබ උපත් පාලන පෙති ගන්නා බව සැමවිටම ඔබේ වෛද්‍යවරයාට හෝ ඖෂධවේදියාට දන්වන්න.

වෛද්‍ය උපදෙස් ලබා ගත යුත්තේ කවදාද?

පහත අවස්ථාවලදී සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකු අමතන්න:

  • ඔබට කරදරකාරී අතුරු ආබාධ ඇත්නම්
  • පෙති මග හැරී, කළ යුත්තේ කුමක්දැයි ඔබට විශ්වාස නැත්නම්
  • ඔබ ගැබ් ගෙන ඇතැයි සැක සිතේ නම්
  • රුධිර කැටියක අනතුරු ඇඟවීමේ ලක්ෂණ (ඉහත සඳහන්) ඇති වුවහොත් – මෙය හදිසි අවස්ථාවකි
💡 නිවැරදිව ගන්නා විට පෙත්ත බොහෝ දෙනාට ආරක්ෂිත සහ සාර්ථක තේරීමකි. සෑම දිනකම එකම වේලාවට එය ගෙන, ඔබේ පෙති පැකට්ටුවේ ඇති පත්‍රිකාව කියවන්න. පෙත්ත භාවිත කරන ආකාරය, බලාපොරොත්තු විය යුතු දේ සහ උපදෙස් ලබා ගත යුතු අවස්ථා දැන ගැනීමෙන්, ආරක්ෂිතව උපරිම ප්‍රතිලාභ ලබා ගත හැක.

මෙම පත්‍රිකාව සාමාන්‍ය තොරතුරු පමණක් සපයන අතර, ඔබේ වෛද්‍යවරයාගේ උපදෙස් වෙනුවට භාවිත කළ නොහැක. ඔබේ සෞඛ්‍යය ගැන කනස්සල්ලක් ඇත්නම්, කරුණාකර සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකු සමඟ කතා කරන්න. හදිසි අවස්ථාවකදී 1990 (සුව සැරිය ගිලන් රථ සේවය) අමතන්න, නැතහොත් ළඟම රෝහලට යන්න.

Prof. Rasika Herath · Patient information · Last updated November 2026